ua en pl ru 
O ŁUCKU

Луцький замокŁuck jest jednym z najstarszych miast Ukrainy. Pierwszą wzmiankę o Łucku znajdujemy w Latopisie Ipatijewskim. Datowana jest ona rokiem 1085, kiedy miasto znalazło się w centrum walki bratobójczej pomiędzy następcami Jarosława Mądrego. Na podstawie badań archeologicznych można wnioskować, że miasto było ono założone około roku 1000.

Najbardziej prawdopodobna wersja pochodzenia nazwy Łuck (dawniej - Łuczesk) związana jest z geograficznym położeniem miasta na zakręcie (łuce) rzeki Styr. Warto zaznaczyć, że miasto powstało na wyspie utworzonej przez Styr oraz jego odnogi ze względu na walory obronne takiego położenia. Na współczesnych mapach jest to teren Państwowego rezerwatu historyko-kulturalnego „Stary Łuck”.
W czasach Rusi Kijowskiej Łuck był stolicą księstwa udzielnego, należał do Wołyńskiego, a później do Galicyjsko-Wołyńskiego księstwa. W XII wieku Łuczesk miał już potężne drewniane fortyfikacje, co dało mieszkańcom miasta możliwość wytrzymać sześciotygodniowe oblężenie przez wojsko założyciela Moskwy Jerzego Dołgorukiego wiosną 1150 roku. Podczas tych wydarzeń prawie zginął jego syn – młody książę Andrzej.
Nie ominęły Łucka również podboje Mongołów. Z latopisów wiadomo, że w 1259 roku miasto wytrzymało oblężenie hana Kuremsego.
Zwiększenie znaczenia Łucka jako stolicy ziemi Wołyńskiej jest ściśle związane z imieniem księcia Lubarta, który w drugiej połowie XIV wieku sprawował w mieście władzę. To właśnie on, poprzez wymianę drewnianych fortyfikacji na ceglane, zmienił wygląd Łuckiego zamku. Syn wielkiego litewskiego księcia Gedymina Lubart, który poślubił miejscową księżną, został prawdziwym obrońcą Wołynia. W czasie jego księstwa w Łuckim zamku zostały skupione wszystkie jednostki władzy administracyjnej, sądowej oraz religijnej. Po śmierci Lubarta Łuck pozostał rezydencją litewsko-ruskich księci: Witowta (1392-1430) oraz Świdrygiełły (1431-1452). W okresie panowania Witowta w 1429 roku w Łucku odbył się znany zjazd monarchów europejskiech, na którym obecni byli m.in. książę litewski, król Polski Władysław Jagiełło II, imperator Zygmunt Luksemburski. Ważnym momentem w społeczno-politycznym oraz ekonomicznym życiu mieszczan łuckich XV wieku było nadanie prawa miejskiego w 1432 roku. W taki sposób mieszkańcy miasta dostali własną władzę samorządową.
Od końca XVI wieku Łucki zamek traci na znaczeniu jako twierdza obronna, jednak miasto pozostaje świecką i duchowną stolicą regionu. Ze względu na dużą liczbę obiektów sakralnych nazywany był nawet Wołyńskim Rzymem, a polski poeta Sebastian Klonowic wspomina o Łucku tak: „Kto mógłby zostawić Łuck, miasto pieśni warte?..” (1584)
Po Unii Lubelskiej w 1569 roku Wołyń trafił do składu Królestwa Polskiego, a Łuck stał się stolicą nowego województwa i rezydencją wojewód. Miasto polonizuje się, ponieważ prawa ruskiej szlachty oraz ruskiego duchowieństwa pozostały czynne jedynie w papierach.
Dla oporu polonizacji oraz Unii Berestejskiej (1596) na początku XVII wieku powstało bractwo prawosławne. 1 września 1619 roku bractwo zostało oficjalnie uznane przez króla i otrzymało zezwolenie na budowę cerkwi oraz domu dziecka.
Koniec XVII-XVIII wieku – czas powolnego upadku Łucka. Częste pożary, powodzie, epidemie wyniszczają miasto. Powoli w mieście ucicha ruskie (czyli ukraińskie) życie kulturalne oraz religijne. W kancelariach oraz urzędach wojewódstwa ruski język jest zmieniany na polski, a urzędy obejmują Polacy.
W 1795 roku po trzecim podziale Polski, region wraz ze swoją stolicą został włączony do Imperium Rosyjskiego. Stolicą nowoutworzonej gubernii został Żytomierz, a Łuck pozostał miastem powiatowym.
ХІХ wiek nie przyniósł aktywizacji ekonomicznego oraz społecznego życia miasta, jedynie po budowie w latach 90. XIX wieku linii Kolei Południowo-Zachodniej znów zaczyna się rozwój ekonomiczny miasta. Liczba mieszkańców w tym okresie wynosiła 15 125 osób (1895).
Podczas pierwszej wojny światowej Wołyń stał się terenem licznych bitew. Latem 1915 roku w okolicach Łucka odbyły się wydarzenia znane jako Ofensywa Brusiłowa.
Po Rewolucji Lutniowej w 1917 roku nad Łuckiem po raz pierwszy została wywieszona flaga niebiesko-żółta. W kwietniu 1917 roku w mieście powstało pierwsze ukraińskie towarzystwo społeczno-polityczne „Ukraińska Gromada” (Ukraińska wspólnota). Podczas hetmaństwa w sierpniu 1918 roku była utworzona „Proswita”. 20 grudnia 1918 roku do Łucka wkraczają oddziały Symona Petlury.
16 maja 1919 roku Łuck był zajęty przez wojska polskie, a zgodnie z Traktatem Ryskim z roku 1920 zachodni Wołyń trafia do składu ІІ Rzeczpospolitej. W marcu 1921 roku Łuck znowu staje się stolicą Wołyńskiego województwa. Wiosną 1939 roku po raz kolejny historia zmieniła zwykły tok wydarzeń i miasto przeszło do składu Związku Radzieckiego i stało się centrum obwodu Wołyńskiego, do którego weszła zachodnia połowa byłego Wołyńskiego województwa. 
Druga wojna światowa dotarła również do Łucka – 25 czerwca 1941 roku miasto zostało zajęte przez wojska niemieckie. W przededniu tego wydarzenia odbyła się jeszcze jedna tragedia – 23 czerwca żołnierze NKWD na podwórku więzienia Łuckiego bez sądu zabili około 3 tysięcy więźniów. 
W okresie powojennym Łuck odbudowywał się i wznawiał życie. Szczególnie burzliwie miasto rozwijało się w latach 60-70. XX wieku. W 1973 roku były wyznaczone nowe granice miasta. W tym samym czasie rozpoczęła się budowa potężnych przedsiębiórstw – fabryki łożysk, fabryki tkanin oraz innych obiektów przemysłowych, skutkiem czego było zwiększenie liczebności mieszkańców. Rozpoczęto budowę dużych dzielnic mieszkalnych: Zawokzalnej oraz Gnidawy.
Po osiągnięciu przez Ukrainę niepodległości Łuck zachował wiodącą rolę w politycznym, ekonomicznym, kulturalnym oraz religijnym życiu Wołynia. Miasto jest jednym z największych na Ukrainie zachodniej (około 206 tysięcy mieszkańców). Położenie Wołynia około granicy uczyniło z Łucka centrum handlu międzynarodowego. Dzisiaj nowe ekonomiczne warunki rozwoju zmieniają także wygląd zewnętrzny miasta.

Najbardziej prawdopodobna wersja pochodzenia nazwy Łuck (dawniej - Łuczesk) związana jest z geograficznym położeniem miasta na zakręcie (łuce) rzeki Styr. Warto zaznaczyć, że miasto powstało na wyspie utworzonej przez Styr oraz jego odnogi ze względu na walory obronne takiego położenia. Na współczesnych mapach jest to teren Państwowego rezerwatu historyko-kulturalnego „Stary Łuck”.

W czasach Rusi Kijowskiej Łuck był stolicą księstwa udzielnego, należał do Wołyńskiego, a później do Galicyjsko-Wołyńskiego księstwa. W XII wieku Łuczesk miał już potężne fortyfikacje drewniane, dzięki którym mieszkańcy miasta mogli wytrzymać sześciotygodniowe oblężenie przez wojsko założyciela Moskwy Jerzego Dołgorukiego wiosną 1150 roku.

Nie ominęły Łucka również podboje Mongołów. M.in. z latopisów wiadomo, że w 1259 roku miasto wytrzymało oblężenie hana Kuremsego.

Duże znaczenie Łucka jako stolicy ziemi Wołyńskiej jest ściśle związane z imieniem księcia Lubarta, który urzędował w mieście w drugiej połowie XIV wieku. To właśnie on zmienił drewniane fortyfikacje zamku na ceglane, co ostatecznie znacznie wpłynęło na dalszy rozwój miasta. Syn wielkiego litewskiego księcia Gedymina Lubart, który poślubił miejscową księżną, został prawdziwym obrońcą Wołynia. W czasie jego rządu w Łuckim zamku zostały skupione wszystkie jednostki władzy administracyjnej, sądowej oraz religijnej. Po śmierci Lubarta Łuck pozostał rezydencją litewsko-ruskich księci: Witolda (1392-1430) oraz Świdrygiełły (1431-1452). Pod czas rządu Witolda w 1429 roku w Łucku odbył się słynny zjazd monarchów europejskich, na którym obecni byli m.in. książę litewski, król Polski Władysław Jagiełło II, imperator Zygmunt Luksemburski. Ważnym momentem w społeczno-politycznym oraz ekonomicznym życiu mieszczan łuckich XV wieku było nadanie Łuckowi prawa miejskiego w 1432 roku. W taki sposób mieszkańcy miasta otrzymali własną władzę samorządową.

Od końca XVI wieku Łucki zamek traci na znaczeniu jako twierdza obronna, jednak miasto pozostaje świecką i duchowną stolicą regionu. Ze względu na dużą liczbę obiektów sakralnych nazywany był nawet Wołyńskim Rzymem, a polski poeta Sebastian Klonowic pisze o Łucku tak: "Kto mógłby zostawić Łuck, miasto pieśni warte?.." (1584)

Po Unii Lubelskiej w 1569 roku Wołyń trafił do składu Królestwa Polskiego, a Łuck stał się stolicą nowego województwa i rezydencją wojewód. Miasto polonizuje się, ponieważ prawa ruskiej szlachty oraz ruskiego duchowieństwa istniały jedynie w papierach.

Dla sprzeciwu polonizacji oraz Unii Berestejskiej (1596) na początku XVII wieku powstało bractwo prawosławne. 1 września 1619 roku bractwo zostało oficjalnie uznane przez króla i otrzymało zezwolenie na budowę cerkwi oraz domu dziecka.

Koniec XVII-XVIII wieku – czas powolnego upadku Łucka. Częste pożary, powodzie, epidemie wyniszczają miasto. Powoli w mieście zanika ruskie (ukraińskie) życie kulturalne oraz religijne. W kancelariach oraz urzędach wojewódstwa ruski język zastępowany jest przez polski, a ważne stanowiska obejmują Polacy.

W 1795 roku po trzecim podziale Polski, region wraz ze swoją stolicą został włączony do Imperium Rosyjskiego. Stolicą nowoutworzonej gubernii został Żytomierz, a Łuck stał się miastem powiatowym.

ХІХ wiek nie przyniósł aktywizacji ekonomicznego oraz społecznego życia miasta, jedynie po budowie w latach 90. XIX wieku kolei łączącej Łuck z najważniejszymi miastami owego czasu znów zaczyna się rozwój ekonomiczny miasta. Liczba mieszkańców w tym okresie wynosiła 15 125 osób (1895).

Podczas pierwszej wojny światowej Wołyń stał się terenem licznych bitew. Latem 1915 roku w okolicach Łucka odbyły się wydarzenia znane jako Ofensywa Brusiłowa.

Po Rewolucji lutowej 1917 roku nad Łuckiem po raz pierwszy została wywieszona flaga niebiesko-żółta. W kwietniu 1917 roku w mieście powstało pierwsze ukraińskie towarzystwo społeczno-polityczne "Ukraińska Gromada" (Wspólnota ukraińska). W sierpniu 1918 roku zostało utworzone stowarzyszenie kulturalne "Proswita". 20 grudnia 1918 roku do Łucka wkraczają oddziały Symona Petlury.

16 maja 1919 roku Łuck był zajęty przez wojska polskie, a zgodnie z Traktatem Ryskim z roku 1920 zachodni Wołyń trafia do składu ІІ Rzeczpospolitej. W marcu 1921 roku Łuck znowu staje się stolicą Wołyńskiego województwa. Wiosną 1939 roku po raz kolejny historia zmieniła zwykły tok wydarzeń i miasto przeszło do składu Związku Radzieckiego i stało się centrum obwodu Wołyńskiego, do którego weszła zachodnia połowa byłego Wołyńskiego województwa. 

Druga wojna światowa bardzo zniszczyła Łuck. Dotarła ona do miasta 25 czerwca 1941 roku, kiedy na jego teren wkroczyły wojska niemieckie. W przededniu tego wydarzenia odbyła się jeszcze jedna tragedia – 23 czerwca żołnierze NKWD na podwórku więzienia Łuckiego bez sądu zabili około 4 tysięcy więźniów, głównie politycznych. 

W okresie powojennym Łuck odbudowywał się i wznawiał życie. Szczególnie burzliwie miasto rozwijało się w latach 60-70. XX wieku. W 1973 roku zostay wytyczone nowe granice miasta. W tym samym okresie rozpoczęła się budowa potężnych przedsiębiórstw – fabryki łożysk, fabryki tkanin oraz innych obiektów przemysłowych, skutkiem czego było zwiększenie liczebności mieszkańców. Rozpoczęto budowę dużych dzielnic mieszkalnych: Zawokzalnej oraz Gnidawy.

Po osiągnięciu przez Ukrainę niepodległości Łuck posiada wiodącą rolę w politycznym, ekonomicznym, kulturalnym życiu Wołynia. Dzisiaj w Łucku mieszka około 206 tys. osób. Położenie Wołynia około granicy uczyniło z Łucka centrum handlu międzynarodowego. Łuck posiada ogromny naturalny, kulturalny i turystyczny potencjał.

 

Ilustracje: Petro Tronevych "Łucki zamek"

back
Print